Preventieve conservering

Preventieve conservering

In musea bewaren we voorwerpen voor de eeuwigheid of in ieder geval zo lang mogelijk. Maar alles is onderhevig aan verval, dat is een natuurlijk proces. In musea proberen we dat proces te vertragen en de levensduur van de ons toevertrouwde objecten te verlengen. Die zorg voor de omgeving en de aandacht voor de omgevingsfactoren van de collectie noemen we conserverende handelingen. Deze handelingen kunnen onder andere bestaan uit het reguleren van het binnenklimaat door beheersapparatuur, het weren van stof en direct licht door objecten te verpakken of het beschermen tegen insecten en schimmels. Hier lees je er meer over.

Downloads en literatuurtips

Collectie&informatie

Maken van een behoudsplan

Het behoudsplan is bedoeld als een praktisch meerjarenplan voor behoudszaken in de breedste zin van het woord. Als basis worden metingen en gegevens gebruikt. Deze gegevens zijn terug te vinden in verschillende onderdelen van het plan. In hoofdstuk 1 staat algemene informatie, hoofdstuk 2 gaat over preventieve conservering: hierbij gaat het om gegevens en metingen van de omgevingsomstandigheden en van de organisatie in je museum van behoud in het algemeen, hoofdstuk 3 gaat over het opstellen van een behoudsplan voor ruimte/ behoudsplan depot: hierin zijn metingen en gegevens te vinden van een bepaalde ruimte. De gegevens uit deze onderdelen worden bijeengebracht in een lijst van actiepunten. Het behoudsplan is bedoeld als werkplan voor behoud en beheer in het museum en kan gebruikt worden om het behoudsbeleid in de toekomst vast te leggen. Het plan is ‘nooit af’ en kan meegroeien met de mogelijkheden, problemen en wensen van het museum.

Instructiefilm tips voor het omgaan met een thermohygrograaf: regenereren en kalibreren

Instructiefilm tips voor het conserveren van museumobjecten: het schoonmaken van museumobjecten

Instructiefilm tips voor het conserveren van museumobjecten: omgaan met textiel

Binnenklimaat

Een optimaal binnenklimaat is voor collecties in musea en depots van groot belang. Normen, ideeën en techniek veranderen met de tijd. Om te zorgen dat collectiebeheerders deze nieuwe inzichten optimaal kunnen gebruiken ontwikkelde de RCE het model ‘Klimaatbeheer in 9 stappen’.

Dataloggers

Een datalogger meet de temperatuur en relatieve luchtvochtigheid in een ruimte. De meeste collectiebeheerders willen dataloggers gebruiken om het binnenklimaat te controleren. Van de meetresultaten willen zij kunnen aflezen of hun collectie onder verantwoorde omstandigheden getoond of bewaard wordt. Maar iedere ruimte en iedere collectie is weer anders en niet alle dataloggers zijn gelijk. In deze publicatie vind je duidelijke uitleg over het gebruik van dataloggers. Sommige modellen die hierin staan zijn niet meer leverbaar, de leveranciers kunnen je vertellen welke modellen momenteel leverbaar zijn.

Er zijn verschillende types van diverse leveranciers op de markt van heel eenvoudig tot heel specifiek met bijpassend prijskaartje. Neem contact op met jouw dichtstbijzijnde consulent voor advies.

ICN en RDMZ, 2003

Binnenklimaat in monumentale woonhuizen

Het binnenklimaat in een monument is belangrijk in twee opzichten: voor het comfort van de bewoners en het behoud van gebouw en interieur. Een brochure van de RCE geeft uitleg en praktische tips.

De 10 schadefactoren

Vrijwel alle schade aan erfgoed wordt veroorzaakt door een van 10 schadefactoren. Op de achterliggende menselijke of natuurlijke oorzaken hebben we meestal geen invloed. De 10 schadefactoren bieden ons een mogelijkheid beschermende maatregelen te treffen.

Digitaal handboek collectie-risicomanagement

In dit digitale handboek collectie-risicomanagement, dat het eindproduct is van het programma CRM, komen methodiek, tools, casestudy’s en kennis bij elkaar, vergezeld van een digitaal werkboek waarmee u een eigen risicoanalyse kan uitvoeren. Dit vormt het startpunt voor het beheersen van risico’s. Collectiebeheerders worden hiermee geholpen bij het behoud van de kwaliteit van hun collecties en het bereiken van verantwoorde toegankelijkheid nu en in de toekomst. De applicatie installeert zichzelf met Adobe AIR, dat moet eerst zijn geïnstalleerd.

Meten is weten

In deze publicatie lees je meer over het gebruik van de thermohygrograaf, de apparatuur die relatieve vochtigheid en temperatuur meet. Je leest hier over ingebruikname van een thermohygrograaf, gebruik en onderhoud. Middels een duidelijke illustratie worden de verschillende onderdelen van een thermohygrograaf benoemd, zodat deze apparaten geen mysterie (meer) voor je zijn.

LCM, 1991

Depotwijzer

Op de website depotwijzer vind je een aanbod van relevante expertise, up-to-date informatie en praktische tips voor een verantwoorde bewaring van erfgoed in depot.

ArtHandling

Hoe op verantwoorde wijze omgaan met objecten uit je collectie. bekijk hiervoor de factsheet ArtHandling

Verzekerde bewaring

Verzekerde Bewaring is een praktijkgericht instrument over de basiselementen van preventieve conservering. Als bewaarder en beheerder van erfgoedcollecties biedt het je tal van nuttige tips en praktische richtlijnen. De website is de digitale omzetting van de gelijknamige losbladige publicatiereeks. Aan bod komen zowel de materiaaleigenschappen, de schadeoorzaken en –symptomen als de gewenste bewaaromgeving. Je verneemt hoe je objecten kunt onderhouden, presenteren, manipuleren en opbergen.

Verantwoorde verlichting

Licht kan verbleking, verkleuring en verzwakking van gevoelige materialen veroorzaken. Schade door straling is cumulatief en onomkeerbaar: elke dosis voegt een beetje blijvende schade toe. Dit is te beperken door te kiezen voor de juiste verlichting en een goed onderbouwd lichtbeleid op te stellen. Op de website van de RCE is een en ander op een rij gezet.

Lichtlijnen

De lichtlijnen gaan in op de relatie tussen belichting en schade met de vraag welke schade acceptabel is. Op basis van die twee gegevens kan een collectiebeherende instelling bepalen welke belichting een voorwerp mag hebben. Deze benadering sluit aan bij internationale ontwikkelingen en ze vormen geen radicale verandering ten opzichte van de tot nu toe gehanteerde richtlijnen; het is meer een verandering in benadering. Voor lichtgevoelig materiaal geldt onverminderd dat dit met een lage verlichtingssterkte en een beperkte belichtingsduur moet worden getoond. Maar wanneer de collectiebeherende instelling een standpunt heeft ingenomen over de acceptabele schade en wanneer men over harde gegevens beschikt over welke belichting schade zal veroorzaken, dan kan men een veel genuanceerdere beslissing nemen over de juiste verlichtingssterkte, belichtingsduur en lichtbron. Daarmee bieden de vernieuwde richtlijnen meer flexibiliteit in de omgang met belichting. Voor wie niet al te zeer in detail wil treden, bieden de algemene aanbevelingen nog altijd hetzelfde houvast als tot nu toe. Hoewel de vernieuwde richtlijnen een grotere flexibiliteit in belichting lijken te bieden, mogen ze niet worden gezien als een vrijbrief voor onbeperkte en felle verlichting.

ICN, 2005

Tabel verlichtingsduur

De in dit document gebruikte terminologie en berekeningen worden nader toegelicht in het document ‘Lichtlijnen. Het beperken van lichtschade aan museale objecten’. In het document staan twee tabellen die berekenen hoeveel uur per jaar (links), dag per jaar (midden) en uur per dag (rechts) een voorwerp bij een in te vullen verlichtingssterkte belicht mag worden totdat 1 juist waarneembare verandering optreedt. De uitkomst geldt voor het aantal jaar binnen de gekozen periode. Dit document is bedoeld voor gebruik in combinatie met bovengenoemde lichtlijnen.

Elektrisch licht in historische interieurs

De gloeilamp is al meer dan 130 jaar van groot belang voor de interieurverlichting maar daar is nu een einde aan gekomen. Door het verbod op de productie van gloeilampen moet je andere lichtbronnen gaan gebruiken. Er zijn wel alternatieven maar die zijn niet in alle gevallen geschikt. Een historisch interieur bijvoorbeeld, vraagt om specifieke verlichting. Deze publicatie is de weerslag van onderzoek en jarenlange ervaring. Het biedt inzicht in de bestaande mogelijkheden en laat zien welke opties er zijn. Zodat je handvatten hebt bij de keuze voor nieuwe vormen van verlichting.

Plaagdieren bestrijding

Geïntegreerde bestrijding van plaagdieren in een museum is de praktijk van het monitoren van ongedierte en het bijhouden van milieu-informatie m.b.t. ongediertebestrijding. Het omvat de methoden om schade door ongedierte te voorkomen aan collecties en cultureel erfgoed. Museumplagen komen in veel verschillende vormen: insecten, mijten, knaagdieren, vleermuizen, vogels en schimmels. Het detecteren, bestrijden en monitoren van ongedierte kan in een apart plan beschreven worden.

Detectie van insecten

Insectenvallen zijn bedoeld om vast te stellen welke soorten insecten er in een ruimte aanwezig zijn en om een indicatie te geven van de hoeveelheid en de plaats waar ze zich in de ruimte bevinden. Door kleefvallen te plaatsen kan die informatie verzameld worden, zodat er tijdig maatregelen kunnen worden genomen tegen verdere aantasting. De val werkt dus indicatief, het is geen bestrijdingsmiddel voor aanwezige insecten, maar een detectiemiddel. De plakvallen zijn te bestellen via Labshop.

Gelders Erfgoed, 2010

Schimmels: wat er tegen te doen?

Schimmels bestrijd je het beste door een geïntegreerde bestrijding die uit vijf stappen bestaat die logisch op elkaar volgen: voorkomen, blokkeren, detecteren, beperken en bestrijden. Hoe je die vijf stappen in jouw museum uit kunt voeren lees je in de blog van Platform Museum en Collecties.

Art Salvage biedt een schimmelkit met een Schimmel Wegwijzer aan. 

Risicomanagement

Risicomanagement helpt erfgoedbeheerders om op een effectieve en efficiënte manier om te gaan met risico’s. Risicobeheer is geen project met een begin- en einddatum. Elke verandering in de organisatie kan een nieuw risico introduceren. Bijvoorbeeld een tentoonstelling, evenement of een nieuwe organisatorische of bouwkundige maatregel. Als erfgoedbeheerder moet je steeds in de gaten houden of je nog op de juiste manier met risico’s omgaat. En of veiligheidsmaatregelen nog voldoen aan de gestelde eisen. Op de website van de RCE vind je informatie over risicomanagement.

Museummaterialen

Je vind op onze pagina Webwinkel een overzicht van leveranciers met materialen voor het conserveren, restaureren en bewaren van de museale collectie.

Cursusaanbod

Veel provinciale erfgoedhuizen en museumconsulenten geven trainingen en cursussen op diverse gebieden. Raadpleeg voor het actuele overzicht in jouw provincie de cursuspagina

Neem contact op met een adviseur

De consulenten van het LCM helpen je graag persoonlijk verder. Afhankelijk van je provincie, vaak zelfs op kosten van de provincie! Neem contact op met uw dichtstbijzijnde consulent over de mogelijkheden.

LinkedIn

Hier vind je collega’s met wie je van gedachten kunt wisselen op het gebied van behoud en beheer.
LinkedIn groep Collectiewijzer.